Bel Fıtığı ve Ortopedik Sorunlar için Medikal Egzersiz

Kas ve iskelet sisteminde problem yaşayanlar, bel fıtığı, kas yırtılması sorunları yaşayanlar ve hatta yatalak hastalar için büyük çözüm yöntemleri olan medikal egzersizlerini Medikal Fitness uzmanı Elif Ece Aras’tan öğreniyoruz.

Elif Ece Aras 4 yaşından beri spor hayatının olduğunu bizlere söylüyor. Kendisi 5 senedir Fitness eğitmenliği yapıyor. Yarışmalara da katılan Elif Hanım, 2017 yılında katıldığı Türkiye Vücut Geliştirme Federasyonu Dünya Şampiyonası Seçmelerinde, Genç Bayanlar Bikini Fitness sıkletinde Türkiye şampiyonu oldu. 2019’da yine aynı yarışmanın Büyük Bayanlar sıkletinde yarışarak Türkiye şampiyonluğuna ve tüm bikini fitness sıkletlerinin şampiyonluğuna hak kazanarak ‘Şampiyonlar Şampiyonu’ unvanını aldı. Üniversite de kazandığı Hemşirelik bölümü ve spor alanlarına olan merakı ile edinmiş olduğu deneyimleri, Medikal Egzersiz Uzmanlığı Sertifikası ile tamamlayarak, insanları sağlık ve sporda ortak bir noktada buluşturuyor.

 

Medikal egzersiz uzmanlığı nedir?

Bize egzersiz uzmanlığı hakkında biraz bilgi veren Elif Hanım, “Medikal Egzersiz Uzmanlığı aslında ‘doktor musunuz?’, ‘Fizyoterapist misiniz?’, ‘Siz ne yapıyorsunuz?’ denilen bir kısım. Medikal egzersiz uzmanı dediğimiz kişi, ortopedik-metabolik, bir insan vücudunda oluşabilecek bütün rahatsızlıklara hâkim ve bu rahatsızlıkları taşıyan kişilerin egzersiz yapabilmesini sağlayan kişilerdir. Yani siz bir salona gidip fitness yapabilirsiniz ama bir rahatsızlığınız varsa normal bir eğitmen ile yapamazsınız. Türkiye bu konuda bilgili değil ama aslında olması gereken, Avrupa’da ve bütün dünyada uygulanan; herhangi bir rahatsızlığınız varsa çalışmanız gereken kişi medikal egzersiz uzmanı olmasıdır. Evet, ‘doktor’ ya da ‘fizyoterapist’ değiliz kesinlikle ama karıştırıldığı küçük bir nokta var:

Doktorlar da egzersiz yazıyor, fizyoterapistler de egzersiz yazıyor, aslında onlarda bizim alanımıza dahil oluyor gibi aramızda böyle bir karmaşa var. Tamamen Türkiye’deki meslek tanımlarının kargaşasından oluşan bir şey bu. Yoksa rahatsızlığı olan kişilerin egzersiz yapması sorumluluğu Medikal Egzersiz Uzmanları’na ait.” dedi.

 

Fizik tedavi ile egzersiz arasındaki farklar

Vücudunuzda bir rahatsızlığınız olduğunda doktora gidersiniz ve sizi fizik tedaviye yönlendirir. Fizik tedaviye gidersiniz genelde fizik tedavide makinaların ve bazı aletlerin olduğu tedaviler size uygulanır, orada bir egzersiz uygulanmaz. Orada size yaptırılan küçük el-kol hareketleri sadece o kası gerdirmek için yapılan hareketlerdir. Elif Ece Aras, “Fizyoterapisler de kas, tendom, anatomi, fizyoloji gibi bütün bilgilere sahipler ancak alanlarına girmiyor. Nasıl yönlendireceklerini çok fazla bilmiyorlar çünkü onlarınkine dahil bir alan değil. Medikal egzersiz uzmanının alanı ise sizi bu koşullarda nasıl çalıştıracağı. Örnek veriyorum, dizinizde bir sakatlık var, gidip tedavi aldınız. Oraya belli elektrik akımları gönderildi, belli iğneleme yöntemleri yapıldı ya da mumlama yöntemleri yapıldı ve fizik tedaviniz bitti. Artık Belli bir seviyeye geldiniz ve artık sizin işiniz medikal egzersiz uzmanında. Egzersiz yapıp oradaki bağı, dokuyu, kası vb. kuvvetlendirip günlük hayatınızda kullanabilmede. Ya da şeker, tansiyon hastasısınız, medikal egzersiz uzmanı size ne yapabilir? Hastalığınız üzerinden tutacağınız kondüsyon, kalbinize binecek yük ya da hormonlarınızda oluşabilecek değişiklikleri düzenleyip size buna göre bir egzersiz yazar. Yani fizik tedavi ile fizik tedavi uzmanını, medikal egzersiz uzmanından ayıran fark kısaca; normal hayata geçiş aşaması medikal egzersiz uzmanlığı, hastalık aşaması fizik tedavi aşamasıdır. Arada derin bir fark var ama aslında birleşiktir, sırayla gerçekleşir.” diyor.

 

Bel fıtığı için yapılması gereken egzersizler

Günümüzde birçok kişinin mustarip olduğu rahatsızlık olan bel fıtığı için medikal egzersizler ile nasıl rahatlatılabilir Uzman Elif Hanım bize anlatıyor.

“Genel olarak bel fıtığı hastaları zaten bir doktor kontrolünden geçmiş, birkaç egzersiz bilgisine sahiptirler. Doktorlar onlara bir tablo verir ve bu hareketleri yap der. Ancak bu egzersizlerin bir püf noktası vardır. Siz bu egzersizleri senelerce, aylarca yaparsınız ama hiçbir yol kat etmezsiniz, peki neden? Çünkü bunlar hep birinci seviyedir, ikinci, üçüncü seviyesi yoktur. Benim burada medikal egzersiz uzmanı olarak söyleyeceğim tek şey, oturarak, belinizi korumaya alarak yaptığınız bütün egzersizler, aslında sizin hor dediğimiz belinizi koruyan kasları kuvvetlendirecektir. Bunun için yapmanız gerekenler doğru kaynaklardan bilgi alarak bu egzersizleri gerçekleştirmek. Bunun da en küçük püf noktası şu; Youtube’a giriyoruz, bir video izliyoruz ve ben bu hareketi yaparım diyoruz ama fıtığı olan kişilerde böyle bir şey söz konusu değil. Daha doğrusu ortopedik rahatsızlığı olan bireylerde. Mesela bir video izlediniz ve bu hareket bel kuvvetlendiriyormuş diyerekten o hareketi yapmaya karar verdiniz. Bu hareketleri doğru yapmadığınız takdirde oradaki fıtıklaşmayı arttırabilir, patlatabilir ve ameliyat seviyesine getirebilirsiniz. Yani fıtığı olanların en güzel yapacağı şey kişilerin doğru egzersizleri alarak en düşük seviyeden başlayarak arttırması olacaktır” diye aktardı.

Oturamayan hastaların tedavisi Medikal Fitness

Fiziksel yeterliliği kısıtlayan nörolojik, ortopedik hastalıklarda medikal fitness ne ölçüde katkı sağladığı Aras, şöyle anlatıyor;

“Eğer bu rahatsızlıklar fiziksel yeterliliği ameliyat boyutunda kısıtlamıyor ise aslında medikal fitness bütün hayatınızı rahatlatır. Bir tuvalete oturamayan birey düşünün ki böyle hastalar bize çok geliyor, diyor ki; ben belimin ağrısından, bacağımın uyuşmasından tuvalete oturamıyorum. Peki bizim bu noktada yaptığımız ne? Bel, Bacak kaslarını kuvvetlendirmek ve oraya oturabilmesini sağlamak. Medikal fitness olarak yapılması gereken kısım ise şu; oradaki odak noktasında bulunan kasları doğru çalıştırıp, gereken kasları kısaltıp gereken kasları uzatması gibi bir teori ile birleşik bir program oluşturup o kişiyi oraya oturmasını sağlamak. Bu, kişilerin hayat standartlarını kesinlikle yükseltiyor ve 1-2 ay içerisinde büyük bir değişim görüyorlar. Medikal fitness zaten bu hastalıkların hepsinde kanıtlanmış sonuçlarla kendini ortaya sunuyor.”

Kronik rahatsızlıklarda egzersizin etkisinden bahseden Elif Hanım “Genel bir egzersiz olarak konuşursak, misal koşu yapıyorsunuz, yürüyüş yapıyorsunuz ve kronik rahatsızlığınız var. Ne olduğuna çok spesifik girmeyelim ama herhangi bir şeyiniz var diyelim, yaptığınız egzersiz sizin rahatsızlığınıza uygunsa eğer, sizi çok fazla geliştirir. Astımınız vardır ve siz doğru adımlarla ilerlersiniz ve bu sayede nefes darlığınız kırk-elli yaşlarında çok yüksek seviyeye çıkacakken hiçbir zaman çıkmaz. Hatta ilaçlardan kurtulup bir kenara atarsınız ve çok sağlıklı bir birey haline gelirsiniz. Yani kronik hastalıkların ilerlememesini çok olumlu yönde etkiler” dedi.

Yatalak hastalar için egzersizler

Evde yatağa bağlı yaşayan ve hastanede yatan kişiler için bir egzersiz olup olmadığını sorduğumuz Elif Hanım “Tabii ki de, genellikle yapılan egzersizler, eve çağrılan fizyoterapistler ile yatak içerisinde esneme yani kasların streci, orada kapanmış-kasılmış kasların açılması gibi fizyoterapistler eşliğinde yapılan küçük egzersizler var. Örneğin; ayağa baskı uygulayarak bacağa yukarda esnetme yaparlar ya da kolların küçük dairesel hareketlerini sağlarlar. Genel olarak egzersiz bazlı bakarsanız sadece fizik tedavi değil, yatalak hasta dışardan birinin, aileden birinin veya bir hemşirenin desteği ile yazılmış programa göre bir egzersiz uygulayabilir. Bu egzersiz nasıl etkili olur? O kişi yatalak, belki bir ay sonra durumu çok iyi olacak ve siz buna kaslarını geliştirme konusunda katkı veriyorsunuz. Yani uyutuluyor diyelim bu kişi, o uyurken hemşirenin yaptırdığı kol egzersizleri sayesinde bu kişi uyandığında rahatça bir bardağı kavrayabiliyor. Aslında burada insan hayatına bir dokunuş yapıyorsunuz, bu çok önemli bir nokta. Ben bunun ülkemizde de yaygınlaşmasını isterim yani böyle ortamlara egzersiz uzmanlarının da girmesini çok isterim” diye ifade etti.

Metabolik hastalıklar için medikal egzersiz

Metabolik rahatsızlıklar için de medikal egzersizlerin etkili olduğunu söyleyen medikal fitness uzmanı, “Bizim metabolik rahatsızlıklar dediğimiz ne olabilir? Hormonel rahatsızlıklar olabilir. Mesela tansiyon, şeker rahatsızlıkları olabilir. Peki ya nasıl bir değişiklik geçirebilirsiniz? Mesela çok sık tansiyon problemi yaşıyorsunuzdur, beslenmenizi düzenlersiniz, kalbinizdeki basınç düzenlenir ve normal hayatınız bir standarta girmiş olur. Dolayısıyla ilaç kullanımınız azalabilir, tansiyon probleminizi bir daha yaşamazsınız. Eğer şeker hastasıysanız beslenmenizi ilk başta uygun olarak düzenlersiniz, belki iki ay sonra rahatça şeker tüketebilecek hale gelirsiniz. Bu açıdan tabii ki de metabolik hastalıklara yönelik egzersizler yaptırılabilir, daha güzel sonuçlar da alınabilir” diye belirtti.

Medikal egzersizin kanıtlanmış etkileri

Medikal egzersiz uzmanlığı Türkiye’de pek çok eğitmen tarafından kabul edilmiyor, iyi bir bilgiye sahip bütün eğitmenlerin medikal egzersiz uzmanlığı yapabileceği düşünülüyor. Ama Avrupa’da, Avusturalya’da Almanya’da, Amerika’da hiçbir ülkede bu böyle kabul edilmiyor. O yüzden hepsinde internetten bakabileceğiniz, kanıtlanmış, hareket açılarında, duruşlarda, yürüyüşlerde hayat standardında değişiklik oluşturan sonuçlar var. Elif Ece Aras bize medikal egzersizin kanıtlanmış ve kendi yaşadığı örneklerini anlattı.

“Bana gelen hastalarda biz %99 sonuç aldık. O yüzde birlik kısım da şu; kendisi yapmaya çalışıp verilen direktifleri uygulamayı ihmal eden ve sonuçta, ‘Sizlik bir şey yok, ben bunları ihmal ettim’ diyen bir kesim var. Ama %99 tansiyon, şeker, diz eklem problemleri ve skolyoz gibi ortopedik problemlerden kurtuluyor. Hatta bir danışanım vardı, bizim ‘PAH hastalığı’ dediğimiz bir rahatsızlığı var ve Türkiye’de bundan mustarip olan kişi sayısı sadece elli. Ben de onlardan biri ile ilgilendim, gerçekten adım atamayacak, solunum değerlerinin yüzde yüz olması lazım iken yüzde otuzlarda olduğu ve normalde böyle bir bireyin nefessiz kalıp ölmesi gerekirken hayatta kalan ve 12 yıl boyunca akciğer ve kalp nakili bekleyen bir hastam vardı. Ben böyle bir bireyle ben derse başladım ve kimsenin uğraşmak istemediği, riskli olarak gördüğü biriydi. Sonuç olarak bir buçuk ayın sonunda beklediğimiz bir kalp değeri 950’lerden 450’lere düştü. Ve doktoru bu arkadaşıma demiş ki; ‘Ben sana egzersizi önermedim ama sana bunu kim yaptıysa eğer buraya getir.’ Yani biz bir buçuk ayda, 12 yıl boyunca nakil bekleyen birinin hayatında çok büyük bir fark yarattık ve bu kişi şu an neredeyse benim kadar antrenman yapıyor. Yani medikal fitness önemini bu şekilde anlatabilirim.”

 

Hangi fiziksel hasarlar karşısında medikal egzersiz uzmanına başvurulur?

Fiziksel hasarlar derken bir sporcu sakatlanması olabilir, salon içerisinde yaşanan bir sakatlanma olabilir, ağırlık kaldırmada bir lifiniz incinebilir ya da yırtılabilir. Bu gibi durumlarda medikal fitness yardımı alabilirsiniz. Eğer bir spor antrenöründen destek alıyorsanız ve bu kişi siz antrenman yaparken böyle bir sakatlanmaya sebep olmuş ise, direkt böyle bir talepte bulunabilirsiniz;

“Ben bu kaslarımda ağrı çekiyorum, tanıdığınız bir medikal fitness uzmanı var mı?”

En basitinden bir örnek:

Sokakta yürürken ayağınız burkuldu, aradan bir hafta geçti ve ağrı hala devam etmekte. Sizin ilk yapmanız gereken bir medikal fitness uzmanına danışmak değil. Zaten yürüyebiliyorsanız, tek yapmanız gereken egzersiz yapmak.

Çok basit bir kas yırtığıysa, mesela kolda bir kas yırtıldı ama derinin üstünde herhangi bir morluk yoksa bu basit bir yırtıktır. Kas yırtıkları çok büyük boyuttaysa dışardan morluklar görülür. Ama eğer dışarıdan herhangi bir terslik görünmüyorsa kişinin ilk yapması gereken bu kolunun üstüne ağırlık bindirmemek, zorlamamak, bu kası kasacak veya aşırı uzatacak hiçbir faaliyette bulunmamak. Kişi bu kolunu çok iyi korursa zaten on gün içerisinde tamamen iyileşmiş olacak ama ikinci yapılacak şey ise burayı kuvvetlendirecek kontrollü hareketler yapmak olacak. Yani “ağırlık kaldırmıyorum, o zaman niye egzersiz yapıyorum burası için” derseniz, kontrollü egzersiz yani orayı sıkarken veya gerdirirken kontrol altında tutacağız. Ama en fazla süresi on gün falan sürmektedir yani siz böyle egzersiz ile devam ederseniz.

Doktorlar ve Medikal Egzersiz Uzmanları

Doktorlar medikal fitness kavramını destekliyor mu? Bunu konuyu Medikal Fitness Uzmanı Elif Hanım’a sorduk. Elif Hanım “Doktorlar medikal fitness’dan haberdar değil. Bu da Türkiye’nin Trajikomik kısmı. Doktora gidiyorsunuz ve size az önce anlattığım gibi beş hareketin olduğu bir tablo veriyor. Ben kendim bunu çok küçük yaşlarda iki sporu yanlış olarak bir arada yaptığım için yaşadım, iki dizimin de eklemi %30 çıkıktı. Doktora gittim ve bana bir tablo verdi, bacağını kaldır gibi hareketleri altı ay boyunca uyguladım ama geçmedi. Yolda yürürken adım atıyorum, dizimden aşağısını hissetmiyorum. Doktorlarda şöyle bir düşünce var, “Ya ben çözerim ya ameliyat ederim ya da fizik tedavi veririm olmadı yine ameliyat ederim. Artık Türkiye’de mantık ne kadar ameliyat ederseniz o kadar prim ve paraya doğru gidiyor. Bu yüzden kime giderseniz gidin sizi ameliyat etme derdindedir. Ama ameliyat olmadan da tabii ki de düzelebileceğiniz rahatsızlıklar var. Şöyle umuyorum, bu kadar tıp okumuş, bilgili, uzmanlık almış kişilerin artık medikal fitness diye bir şeyden haberi olmalı. Eğer Bilgileri olursa şunda eminim ki egzersize ihtiyacı olan kişilere ‘sen git egzersiz yap’ demek yerine ‘sen bir medikal fitness uzmanıyla çalış, o seni daha iyi bir pozisyona sokacaktır’ demesini bekliyorum” dedi.

Ömür boyu kendinizi koruyun

Medikal fitness’a başvuran kişiler bu egzersizleri ömür boyu mu yapmalı yoksa belirli bir süresi var mı bunu Elif Hanım cevapladı. “Bel fıtığı olmayan ama bel fıtığı egzersizlerini korunmak için yapan birini düşünün ve bu kişi ömür boyu bel fıtığı olmamak için ara ara bu egzersizleri uyguluyor. Aslında bizim önerdiğimiz şey de bu. Bel fıtığınız geçti, ortadan kalktı, siz egzersiz yapıyordunuz ve yapmaya da devam ediyorsunuz, belinizi korumak için. Yani çok ağır egzersizler, eğitmen eşliğinde egzersizler olmak zorunda değil ama medikal egzersizleri kendiniz uygulamaya devam ederseniz ömür boyu formunuzu sağlıklı tutarsınız. Peki ya zorunlu mu? Tabii ki de değil. Dizinde bir problem vardı, medikal egzersizleri uyguladı ve sorunu çözüldü. Bu kişinin artık egzersize ihtiyacı yok. Bu kişi artık normal spor, normal bir aktivite yapabilir.”

 

Çocuğa psikolojik baskı yapılmaz

Doğuştan eklem ve kas rahatsızlıkları olanlar bu tür medikal egzersizler ile fayda görebilir mi ve çocuklar bu egzersizleri uygular mı Elif Hanım cevapladı. Medikal Fitness Uzmanı Elif Ece Aras “Şimdi genellikle doğuştan gelen rahatsızlıklar, bu kişinin çok küçüklükten beri vücudunun böyle inşa edilmesine sebep oluyor. Yani siz üç yaşındaki bir çocuğa medikal egzersiz yaptıramazsınız, ona o direktifi veremezsiniz. Çok küçük yaştaki çocukları, daha doğrusu on üç yaşının altındaki çocukları belli bir harekete zorlarsanız psikolojik olarak baskı uygularsınız. Bu yüzden genellikle spor salonlarında en düşük yaş genellikle on dört yaştır. Şimdi biz bu yaş aralığında yani asıl gelişme döneminde etki edemediğimiz için, doğuştan gelen rahatsızlıklar tabii ki de ilerliyor ve vücut yapısı oturuyor. Bu yüzden biz erişkin döneminde müdahale etmiş oluyoruz. Bunun için yüzde yüz bir çözüm, tamamen iyileştirme diye bir tedavi söz konusu değil ama az önce verdiğim örnekteki gibi bir kronik rahatsızlığı var, yirmi beş sene bunu yaşamış ve biz bu kişinin hayatını yoluna koyduk. Yani bu tarz şeyler de mümkün. Bu biraz eğitmenin bakıp, kontrol edip, nereye gidecek diye gözle değerlendirip yani birkaç gün kafa yorup bundan sonra kişiye dönüş yapması daha mantıklı. Bu yüzden şu an spesifik bir şey söyleyemiyorum” diyor.

 

Röportajımızın sonuna geldik. Elif Hanım ile çok keyifli bir konuşma gerçekleştirdik. Tekrar bize kattığı bilgiler için çok teşekkür ediyoruz. Umarız ki herkes sağlığına kavuşur.

Sağlıklı kalın, Sporcu Kalın.

Bir cevap yazın